الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ . « 1 » جزا و مكافات كسانى كه با خدا و پيامبر او مىجنگند و مىكوشند در روى زمين فتنه و فساد برپا كنند ، اين است كه كشته شوند يا به دار آويخته گردند يا دست‌ها و پاهايشان از چپ و راست بريده شود يا تبعيد شوند ، اين خوارى و ذلت است براى آنان در دنيا و در آخرت هم به عذاب بزرگى مبتلا خواهند شد . آنگاه امام فرمود : « آيا نمىبينى كه خدا امام را تنها در مورد نوع مجازات كافر محارب ، مخيّر نموده است و اين اختيار در همه موارد نيست ؟ » طلحه مىگويد : معناى اين جمله را از امام پرسيدم كه خداوند در همان آيه مىفرمايد : أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ؛ امام ( ع ) در جوابم فرمود : تبعيد در اين آيه به معناى فرارى دادن است ، يعنى سپاه اسلام بايد سپاه كفر را متفرق و پراكنده سازند و افرادشان را فرارى دهند و اگر به آنان رسيدند و دستگيرشان نمودند ، بايد همان احكامى كه براى كفار بيان گرديده است ، دربارهء آن‌ها اجرا شود . امام ( ع ) سپس فرمود : احكام كفار در حالت جنگ همان است و اگر جنگ پايان پذيرفت و كفار با شكست حتمى روبه‌رو شدند و متفرق گرديدند ، در اين حال هر كافرى كه دستگير شود و به اسارت مسلمانان درآيد ، پيشواى مسلمانان مخيّر است كه بر آنان منت بگذارد و بلاعوض آزادشان سازد و يا فديه و سربها بگيرد و رهايشان سازد و يا آنان را به عنوان برده و غلام نگهدارد . « 2 » نتيجه بحث : ( 1 ) - از اين روايت و از همهء آن چه در معناى آيهء شريفه گفتيم ، چنين بر مىآيد كه اسير كافرى كه بعد از خاموش شدن آتش جنگ دستگير شده است ، كشته نمىشود . بعضى از علماى اهل سنت ، مانند عطا و ضحاك و حسن بصرى نيز در اين نظريه با ما موافقند و حسن بصرى همين نظريه را با صراحت اظهار مىدارد و مىگويد : اسيران جنگى كه پس از پايان جنگ دستگير گرديده‌اند ، كشته نمىشوند ، بلكه امام مسلمانان مخير است كه آنان را برده نمايد يا

--> ( 1 ) مائده / 33 . ( 2 ) وافى ، 9 / 23 .